Giá thành sản xuất lúa vụ hè thu theo tính toán của nhiều địa phương ĐBSCL khoảng 3.500 -3.800 đồng/kg; giá lúa loại tốt chỉ còn 3.200 - 3.400 đồng/kg. Với mức giá tương đương với giá thành sản xuất, coi như lỗ vốn nhưng muốn bán cũng chẳng ai mua. Thêm một mùa lúa ế ẩm, nhiều nông dân ĐBSCL than.

Ảnh: Mộng Thường

    Vào thời điểm này, nông dân các tỉnh: An Giang, Đồng Tháp, Kiên Giang đang bước vào thu hoạch rộ vụ hè thu, lúa chất đầy đồng, nhưng thương lái mua rất ít. Hỏi chuyện bà Ngô Kim Chi, xã Thoại Giang, huyện Thoại Sơn (An Giang), bà cho biết: “Với 3ha lúa đang thu hoạch, ước tính gần 16 tấn, cao hơn năm rồi hơn 1 tấn. Trúng mùa, nhưng lúa kêu bán hổng ai mua”. Giá lúa khô chỉ 3.200 - 3.400 đồng/kg; lúa tươi 2.500 - 2.600 đồng/kg… Đây là mức giá thấp nhất từ đầu năm đến nay nhưng rất khó bán. ông Trần Minh Hòa, thương lái chuyên mua lúa tại địa phương này cho hay, ông đang mua lúa IR50404 dao động từ 3.200 - 3400 đồng/kg, lúa hạt dài có giá cao hơn, khoảng 3.800 đồng/kg. Lãnh đạo Sở NN&PTNT An Giang, thừa nhận: Tình hình tiêu thụ lúa hè thu đang rất khó khăn. Hiện nay, nông dân các huyện Thoại Sơn, An Phú, Châu Thành, Châu Phú… thu hoạch 232.000ha lúa hè thu. Sản lượng lúa tăng từng ngày, trong khi giá lúa lại diễn ra theo chiều hướng trái ngược. Tại Tiền Giang, giá cũng không cao hơn là bao, hơn 40.000ha lúa hè thu ở các huyện Cái Bè, Cai Lậy và Tân Phước vừa thu hoạch xong. Vào thời điểm đầu tháng 6, lúa IR 50404, thương lái thu mua  3.800 đồng/kg, lúa hạt dài 4.000 đồng/kg, nhưng thương lái mua chẳng bao nhiêu. Theo ước tính, đến thời điểm này Tiền Giang đang còn tồn trên 100.000 tấn lúa hè thu chưa bán được. Lãnh đạo Sở NN&PTNT Kiên Giang lo lắng, mới đầu vụ mà tình hình tiêu thụ lúa hè thu đã gặp nhiều trở ngại. Từ cuối tháng 7 đến tháng 8-2010, khi toàn vùng ĐBSCL thu hoạch rộ sẽ dẫn đến nguy cơ ùn ứ một lượng lớn lúa hè thu.

    Đứng trước tình hình này, mới đây Thủ tướng Chính phủ đã ra quyết định mua tạm trữ tối đa 1 triệu tấn gạo hè thu. Thời gian tạm trữ từ 15-7, đến 15-9, ngân sách hỗ trợ 100% lãi suất vay mua lúa, gạo tạm trữ. Thời gian tạm trữ được hỗ trợ lãi suất tối đa bốn tháng. Tuy nhiên, theo ghi nhận của chúng tôi tại một số địa phương ĐBSCL, đến nay do chờ vốn có hỗ trợ lãi suất (từ 15-7), tiến độ thu mua lúa gạo chậm, giá tiếp tục giảm. Theo Hiệp hội Lương thực Việt Nam (VFA): Hiện các doanh nghiệp hạn chế mua gạo nguyên nhân là do lúa hè thu đầu vụ chất lượng kém không đạt tiêu chuẩn xuất khẩu. Lý giải điều này, nông dân Nguyễn Văn Ty, huyện Châu Phú (An Giang) cho rằng: Nông dân chủ yếu gieo sạ giống lúa IR 50404, vì loại giống này dễ sản xuất, năng suất cao  để lấy năng suất bù lại giá thấp. Theo VFA, các doanh nghiệp thành viên đang dự trữ cả triệu tấn gạo phẩm chất cao từ vụ đông xuân để đấu trộn cứu lấy một phần lúa chất lượng thấp trong vụ hè thu 2010. Một doanh nghiệp xuất khẩu gạo tại Cần Thơ nhận định: Tỷ lệ gạo hè thu bạc bụng quá cao (20%-30%), chúng tôi thử đấu trộn để xuất khẩu dạng gạo 25% tấm nhưng cũng không đạt.

    Bà Phạm Thị Hòa, Phó Giám đốc Sở NN&PTNT An Giang, phân tích: “Việc chỉ đạo doanh nghiệp thu mua theo cơ chế thị trường sẽ nảy sinh nhiều vấn đề rắc rối. Hiện giá thành sản xuất lúa chất lượng cao vụ hè thu ở An Giang dao động khoảng 3.700 - 3.800 đồng/kg, nếu đảm bảo cho nông dân lãi từ 30% trở lên thì doanh nghiệp phải mua khoảng 5.000 đồng/kg. Trong khi hiện nay giá lúa chất lượng cao chỉ có 3.800 đồng/kg, như vậy liệu đến ngày 15-7 (thời hạn mua tạm trữ), các doanh nghiệp có chịu nâng giá thu mua. Lãnh đạo Sở NN&PTNT Đồng Tháp đề xuất Chính phủ nên quy định mức lợi nhuận tối thiểu cho nông dân trồng lúa nhằm đảm bảo đời sống bà con. Đây cũng là cách để ràng buộc trách nhiệm của doanh nghiệp và giữ được mặt bằng giá lúa gạo trong vùng. Cái khó hiện nay là tình hình xuất khẩu gạo đang gặp nhiều trở ngại, áp lực gạo tồn kho từ vụ đông xuân quá lớn, trong khi sản lượng lúa gạo năm nay tăng cao. Dù vậy, lãnh đạo Cty Lương thực Tiền Giang, cho biết, sẽ nỗ lực thu mua lúa tạm trữ theo đúng chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ. Còn theo công bố của của VFA, đến thời điểm đầu tháng 7, doanh nghiệp còn tồn kho 1 triệu tấn gạo, thấp hơn lượng gạo còn hợp đồng chưa giao khoảng 800.000 tấn, nên doanh nghiệp vẫn phải tiếp tục mua vào. Vấn đề là giá lúa mua vào ở mức bao nhiêu để vừa đảm bảo nông dân có lời tối thiểu 30% theo chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ mà doanh nghiệp không bị lỗ.

    Có thể nói, hầu hết các doanh nghiệp đang chuẩn bị triển khai mua lúa tạm trữ. Tuy nhiên, để cứu nông dân trồng lúa ở ĐBSCL trong giai đoạn khốn khó, vấn đề người nông dân vẫn lo âu và đặt câu hỏi: Liệu giá sàn mà các doanh nghiệp thu mua là bao nhiêu?

HỒNG CẦM