Chuyện khó tin nhưng có thật: đàn ông vẫn còn là nạn nhân của suy thoái kinh tế. Trong khi người làm cho nó hồi phục là phụ nữ!

Suy thoái của đàn ông. Phụ nữ là cứu tinh?
    Khi các sử gia viết về cuộc khủng hoảng tài chính và suy thoái kinh tế 2007–2008, họ đã phát minh ra một từ rất chính xác: Mancession (suy thoái của đàn ông). Từ này gợi lên khái niệm mà các cây bút kinh tế thường dùng để viết về những câu chuyện buồn của các nạn nhân chủ lực của suy thoái: đàn ông. Đàn ông là thành phần dân số bị ảnh hưởng nặng nhất trong nhiều khu vực kinh doanh, từ dịch vụ tài chính đến sản xuất, xây dựng. Mức lương cao của họ thường biến họ thành những người đầu tiên bị sa thải khi doanh nghiệp gặp khủng hoảng. Đàn ông chiếm đến 2/3 trong số 11 triệu công ăn việc làm bị mất tại Mỹ từ khi suy thoái bắt đầu vào cuối năm 2007. Tháng 8.2009, khi tỉ lệ thất nghiệp ở đàn ông Mỹ là 11% thì con số này ở nữ giới chỉ là 8,3%. Đây là cách biệt thất nghiệp lớn nhất giữa hai giới tính từ sau Thế chiến II. Dù tình hình đã cải thiện (năm 2010 chỉ còn 9,9% so với 7,8%), nhưng ông Larry Summers, cố vấn kinh tế hàng đầu của Tổng thống Mỹ Barack Obama vẫn dự báo “khi nền kinh tế hồi phục trong 5 năm nữa, cứ 6 đàn ông ở độ tuổi từ 25-54 thì còn 1 người thất nghiệp. Nếu may mắn, số đàn ông thất nghiệp sẽ được người vợ đi làm nuôi dưỡng”. Trên thực tế, trong 2/3 hộ gia đình Mỹ, phụ nữ đang là cánh tay tài chính chủ lực của gia đình hay cùng làm việc này với chồng. Tại Liên hiệp châu Âu (EU), phụ nữ chiếm đến 75% trong 8 triệu việc làm mới tạo nên từ năm 2000. Một số nhà kinh tế còn dự báo là đến năm 2024, tính bình quân, một phụ nữ Mỹ (và ở các nước châu Âu giàu có khác) sẽ có thu nhập cao hơn đàn ông! Phụ nữ kiếm được nhiều tiền cũng ảnh hưởng đến xu hướng chi tiêu. Theo cuốn sách Influence mới xuất bản thì phụ nữ Mỹ sẽ cáng đáng đến 83% chi tiêu tiêu dùng, nắm 89% số trương mục ngân hàng và 51% sự giàu có cá nhân. “Quyền lực chi tiêu tiêu dùng” của họ trị giá đến 5 ngàn tỉ USD, lớn hơn giá trị GDP của nền kinh tế Nhật Bản. Trên qui mô toàn cầu, phụ nữ là thị trường tiêu dùng đang nổi dậy lớn nhất hành tinh, gấp hai lần thị trường Ấn Độ và Trung Quốc cộng lại. Đây là một thay đổi quan trọng có nhiều bằng chứng hỗ trợ. Trong số 15 loại công việc được dự báo sẽ phát triển nhanh nhất hành tinh trong 10 năm tới, chỉ có hai loại việc phù hợp với nam giới.

Rajni Bector, 67 tuổi, chuyên viên thực phẩm và là một trong các doanh nhân nữ hàng đầu tại Ludhiana, bang Punjab, Ấn Độ

Doanh nghiệp vừa và trung nằm trong tay nữ giới
    Vì vậy không khó để mường tượng là các công ty đa quốc đang theo dõi sát sao sự biến chuyển này. Nhiều công ty bắt đầu quan tâm mạnh mẽ đến việc làm sao cho các sản phẩm và dịch vụ tiêu dùng của họ thu hút được sự chú ý của nữ giới. Ngoài ra, còn một điều khá quan trọng là đàn bà chứ không phải đàn ông thích mở doanh nghiệp riêng hơn, và một ngày không xa, các doanh nghiệp nữ sẽ dung nạp số lượng công nhân viên lớn hơn các doanh nghiệp do đàn ông làm chủ. Xu hướng này xuất hiện đầu tiên ở Mỹ rồi lan sang một số nước khác. Từ 1997-2002, các công ty do nữ giới làm chủ phát triển gần 20% về lượng so với mức tăng 7% tính chung của nền kin tế. Năm 2005, con số này đã tăng lên hơn 33%. Cứ 3 người tham gia hoạt động kinh doanh tư nhân ở mức cao nhất thì có 1 là nữ. Số doanh nghiệp do phụ nữ làm chủ cũng tăng gấp đôi so với mức tăng của cả nền kinh tế. Vì vậy, không hề nói quá khi cho rằng phụ nữ đang giúp làm hồi sinh cuộc sống của tầng lớp trung lưu tại các nước đang phát triển. Tại Mỹ, từ năm 1980, gần như tất cả công việc mới tạo thành đều do các công ty thành lập chưa đầy 5 năm tuyển dụng. Tỉ lệ này còn tăng nữa khi các công ty đa quốc chuyển những công việc mới đến các nước có giá nhân công rẻ, khiến nhiều người tầng lớp trung tại chính quốc bị mất việc làm. Giải quyết số thất nghiệp này chính là những doanh nghiệp vừa và nhỏ do nữ giới làm chủ. “Khi hỏi tất cả các nhà nghiên cứu kinh tế, họ đều nói rằng, chính các doanh nghiệp của phụ nữ đã giúp giải quyết các khó khăn về việc làm của tầng lớp trung lưu - bà Nancy Koehn, giáo sư Trường Kinh doanh Harvard nói – Như vậy không còn nghi ngờ gì nữa, khi các chính phủ phải tham gia trợ giúp phụ nữ trong hoạt động kinh doanh như rót vốn cho họ, để họ phát huy khả năng của mình, cứu nền kinh tế”. Đây là phương án mà chính phủ nhiều nước đang bắt đầu nghĩ đến. Không có nơi nào cần các tài năng kinh doanh nhiều như nhóm nước đang phát triển ở trình độ cao (gọi tắt là BRIC gồm Brazil, Nga, Ấn Độ và Trung Quốc) khi mà mức tăng trưởng của nền kinh tế và hoạt động kinh doanh đang vượt qua tốc độ đào tạo nhân lực có tay nghề và tài năng, nhất là trong lĩnh vực chuỗi cửa hàng thực phẩm cao cấp.

Trình độ giáo dục và tay nghề đều tăng
    Sự gia tăng của quyền lực kinh tế nữ sẽ tạo ra một “lực đẩy tăng trưởng mới”, một phần do trình độ giáo dục, tay nghề của nữ giới đã được cải thiện nhiều so với cách đây 10 năm. Tại Mỹ, phụ nữ đã vượt nam giới về số người tốt nghiệp đại học (cách biệt khoảng 20%). Tại nhiều quốc gia đang phát triển cũng có tình trạng này. Tại Brazil, Các tiểu vương Ả rập Thống nhất (UAE) và Nga, đa phần sinh viên tốt nghiệp đại học là nữ. Ví dụ ở Nga, 86% phụ nữ ở độ tuổi 18-23 đã và đang học đại học, cao đẳng. Trình độ giáo dục cao đã giúp nữ giới có ảnh hưởng mạnh mẽ đối với nền kinh tế. Tổ chức giáo dục phụ nữ Women’s Learning Partnership cho biết, nhờ trình độ học vấn tăng, lương của nữ giới đã tăng 20% và tỉ lệ tử vong trẻ em giảm 10%. Tỉ lệ tham gia của phụ nữ trong thị trường lao động cũng tăng 1% mỗi năm.

    Phụ nữ có học tại nhóm nước BRIC cũng bắt đầu đạt được vị thế của mình, khi chiếm từ 30-50% thị trường lao động. Ba trong 4 nước BRIC có tỉ lệ phụ nữ tham gia thị trường tăng đều từ 2007-2010. Có nhiều lý do để tin xu hướng này vẫn còn tiếp tục. Một nghiên cứu mới của trung tâm Center for Work-Life Policy (CWLP) về tài năng nữ tại các thị trường đang nổi dậy cho thấy, phụ nữ tại các nước đang phát triển tự xem mình là người có tham vọng hơn đàn ông. 85% phụ nữ Ấn Độ và 92% phụ nữ UAE xem mình là “rất tham vọng”. Tại Brazil, Ấn Độ, Trung Quốc và UAE, có ít nhất 75% phụ nữ muốn nắm cương vị cao nhất trong doanh nghiệp, cao hơn nhiều so với 36% phụ nữ Mỹ. Thái độ này thấy rõ nhất ở những nước đề cao quyền bình đẳng nam nữ như Trung Quốc và Việt Nam. Nhưng cuộc tranh luận về vai trò của phụ nữ trong lực lượng lao động vẫn còn mới và nóng tại các nước đang phát triển. Nếu tại Mỹ và các nước phương Tây, cuộc tranh luận này thường bị xem là “bổn cũ soạn lại” theo cách nói của Rosalind Hudnell, chuyên viên của công ty Intel Corporation, thì tại các nước như TQ, Ấn Độ và Brazil, cuộc tranh luận đã dẫn đến nhiều mối quan tâm. Hiện chi nhánh của Intel có nhiều nhóm làm việc chỉ gồm toàn là nữ, một khác biệt rất lớn so với cách nay 18 tháng, khi gần như tuyệt đại đa số nhóm làm việc của chi nhánh Intel ở TQ là nam.

Doanh thu cao hơn nếu có nữ trong ban lãnh đạo
    Trong tình hình kinh tế khó khăn hiện nay, nhiều công ty bắt đầu nhận ra rằng phụ nữ là niềm hy vọng tốt nhất của họ trong quá trình hồi phục. Các công ty như Intel bỏ ra nhiều thời gian và tiền bạc hơn để tuyển dụng và đào tạo các nhân viên nữ, vì theo họ, đây là một vũ khí quan trọng trong cuộc chiến tranh giành tài năng toàn cầu. Nhiều nghiên cứu cho thấy, công ty nào có nhiều phụ nữ giỏi trong ban giám đốc hay hội đồng quản trị, công ty ấy sẽ thành công về mặt tài chính hơn. Một cuộc khảo sát mới của McKinsey nêu rõ: trong số các công ty biết tận dụng sức mạnh của nữ giới tại các thị trường đang nổi lên như TQ, có đến 34% khẳng định lợi nhuận tăng rõ rệt, và 38% tin rằng lợi nhuận sẽ tăng. Có nhiều lý thuyết giải thích cho việc phụ nữ giúp vào việc cải thiện tình hình tài chính của công ty. Ví dụ báo cáo của trường London Business School cho thấy hiệu suất làm việc sẽ tăng khi ban lãnh đạo công ty có cả nam và nữ làm việc bên nhau. Diễn đàn Kinh tế Thế giới (World Economic Forum) dự báo việc lấp dần lỗ hổng giới tính trong lĩnh vực việc làm tại Mỹ sẽ giúp gia tăng GDP lên đến 9%. Ở các nước BRIC và nhóm nước N-11 (gồm Bangladesh, Ai Cập, Indonesia, Iran, Mexico, Nigeria, Pakistan, Philippines, Hàn Quốc, Thổ Nhĩ Kỳ và Việt Nam) cũng thế.  Center for Work-Life Policy ước tính việc sử dụng thêm nữ giới sẽ giúp tăng thu nhập đầu người lên 14% vào năm 2020 và 20% vào năm 2030. Christina Tchen, giám đốc quan hệ công chúng của Nhà Trắng nói: “Mọi nghiên cứu đều chỉ ra rằng: trình độ giáo dục tăng và sự thịnh vượng của nữ giới sẽ đóng góp vào ổn định xã hội và tiến bộ kinh tế”. Tại những nước đang phát triển, các ảnh hưởng xã hội của quyền lực kinh tế nữ càng rõ hơn, khi phụ nữ đầu tư lại đến 90% thu nhập của họ vào cộng đồng và gia đình, so với dưới 40% của nam giới.

    Tuy nhiên, các thách thức của nữ giới vẫn còn, không chỉ tại từng nước mà trên qui mô toàn cầu. Phụ nữ Mỹ có thể tham gia thị trường lao động nhiều hơn, nhưng phụ nữ vẫn chiếm chưa đến 3% trong Top 500 Tổng giám đốc hàng đầu (Top 500 CEOs) của tạp chí Fortune. Cùng một công việc, họ kiếm được 77 xu trong khi đàn ông kiếm được 1 USD. Còn tại những nước đang phát triển, ngay cả khi phụ nữ tăng cường được sức mạnh kinh tế và chính trị, họ vẫn bị phân biệt đối xử. Có đến hơn 1/4 phụ nữ và nam giới tại Brazil, Ấn Độ, TQ và UAE cho là phụ nữ bị đối xử không công bằng tại nơi làm việc (riêng ở Ấn Độ là 45%). Ngoài ra còn có những rào cản văn hóa ngăn chặn sự đi lên của nữ giới. Ví dụ tại TQ và Nga, những công việc cực điểm (đòi hỏi từ 71-73 giờ làm việc một tuần) vẫn không là cơ hội cho nữ giới, vì họ còn bận chăm sóc con cái và làm việc nhà. Những cương vị cần đi lại nhiều cũng không an toàn đối với phụ nữ Brazil và Ấn Độ. May mắn là nhiều công ty bắt đầu tìm cách thích nghi với các hạn chế của nữ giới. “Kết quả là mức tăng việc làm của phụ nữ đã đạt đến 9% tại Brazil và phụ nữ chiếm đến 60% số sinh viên tốt nghiệp đại học. Nếu nhìn vào hai con số này bạn sẽ thấy một cuộc cách mạng đang diễn ra”- Sylvia Ann Hewlett thuộc CWLP nói.

LÊ TÂY SƠN
(Theo Women Will Rule the World, The Economist 7.2010)