Một trong những nét đẹp văn hóa truyền thống của dân tộc Việt Nam là đạo lý “Uống nước nhớ nguồn”, “ăn quả nhớ người trồng cây”. Nét đẹp truyền thống văn hóa dân tộc ấy được Bác Hồ kính yêu trân trọng, tiếp thu, khơi dậy và phát triển trong sự nghiệp cách mạng của dân tộc dưới sự lãnh đạo của Đảng ta. Một trong những biểu hiện của truyền thống văn hóa dân tộc tốt đẹp ấy là sự biết ơn những người đã hy sinh một phần xương máu của mình, hy sinh tính mạng mình vì độc lập tự do của dân tộc, vì hạnh phúc của nhân dân.

    Gần 100 năm dưới gót sắt của thực dân xâm lược và bè lũ phong kiến tay sai, nhân dân ta dưới sự lãnh đạo của Đảng, của Bác đã chớp lấy thời cơ giành chính quyền tháng Tám năm 1945. Nhưng để giữ vững và bảo vệ thành quả của cách mạng tháng Tám, toàn Đảng, toàn quân và toàn dân ta đã phải trải qua một chặng đường đầy gian khổ hy sinh - chặng đường thế kỷ - 30 năm trường kỳ kháng chiến. 

    Những ngày đầu chống Pháp, kẻ thù có đầy đủ phương tiện chiến tranh, có những đội quân viễn chinh thiện chiến, còn nhân dân ta, chân đất, đầu trần, với gậy tầm vông, giáo, mác, chỉ có một ý chí, một niềm tin theo Đảng, theo Bác giữ vững độc lập, tự do cho đất nước. Trước sức mạnh và sự tàn bạo của quân xâm lược, hàng ngàn đồng bào, chiến sỹ ta đã đổ máu, đã hy sinh. Bác Hồ kính yêu đã vô cùng cảm động trước những tấm gương hy sinh vì Tổ quốc của chiến sĩ và đồng bào ta. Tháng 1-1947, khi hay tin con trai Bác sĩ Vũ Đình Tụng - một giáo dân theo đạo Thiên chúa, đã hy sinh, Bác viết thư cho Bác sĩ:

    “Tôi được báo cáo rằng: Con giai ngài đã oanh liệt hy sinh cho Tổ quốc.

    Ngài biết rằng, tôi không có gia đình, cũng không có con cái. Nước Việt Nam là gia đình của tôi. Tất cả thanh niên Việt Nam là con cháu của tôi. Mất một thanh niên thì hình như tôi đứt một đoạn ruột.

    Nhưng cháu và anh em thanh niên khác, dũng cảm hy sinh để giữ gìn đất nước. Thế là họ đã làm rạng rỡ dân tộc, vẻ vang giống nòi. Họ chết cho Tổ quốc sống mãi; vật chất họ mất, nhưng tinh thần họ vẫn luôn luôn sống với non sông Việt Nam.

    Họ là con thảo của Đức Chúa, họ đã thực hiện cái khẩu hiệu: Thượng đế và Tổ quốc. Những thanh niên đó là dân tộc anh hùng. Đồng bào và Tổ quốc sẽ không bao giờ quên ơn họ”.   

    Sau đó, để toàn dân ghi ơn, giúp đỡ thương binh, gia đình liệt sĩ, Bác đã chỉ thị chọn một ngày trong năm để làm ngày thương binh - Ngày 27-7-1947 là ngày được Hội nghị trù bị đại biểu các ban ngành Trung ương và tỉnh chọn và từ đó trở thành “Ngày thương binh, liệt sĩ”. Ngày đó, Bác đã kêu gọi mọi người nhớ ơn và giúp đỡ thương binh, gia đình liệt sĩ. Người đã ghi rõ rằng: Tôi xung phong gửi một chiếc áo lót lụa mà chị em phụ nữ tặng cho tôi, một tháng lương, một bữa ăn của tôi để đóng góp vào quỹ. Sau đó, hàng năm, Bác đều viết thư, gửi lương, quà, đồ dùng của Người giúp đỡ thương binh, gia đình liệt sĩ. Người biểu dương những tấm gương cao đẹp, các cháu thiếu niên, thanh niên, các nhà hảo tâm đã tích cực đóng góp nhằm giúp cho các thương binh, gia đình liệt sĩ giảm bớt nỗi đau, vươn lên trong xây dựng cuộc sống.

    Đối với các thương binh, Người căn dặn anh chị em cố gắng vươn lên cống hiến cho xã hội, gia đình với phương châm “tàn nhưng không phế”. Đối với các gia đình liệt sĩ, Bác căn dặn mỗi thành viên khắc phục khó khăn tự lực lao động và học tập xứng đáng với sự hy sinh cho Tổ quốc của những người anh hùng đã cống hiến cho Tổ quốc cả tính mạng của mình...

    Trong “Di chúc” trước lúc đi xa, Bác đã dành trọn tình thương yêu đồng thời nhắc nhở mỗi người, mỗi đoàn thể và xã hội giúp đỡ các thương binh, gia đình liệt sĩ, Bác yêu cầu Đảng và Chính phủ phải có chính sách thỏa đáng đối với những người đã hy sinh, cống hiến cho Tổ quốc, cho nhân dân. Người viết:

    “Đầu tiên là công việc đối với con người.

    Đối với những người đã dũng cảm hy sinh một phần xương máu của mình (cán bộ, binh sĩ, dân quân, du kích, thanh niên xung phong...), Đảng, Chính phủ và đồng bào phải tìm mọi cách làm cho họ có nơi ăn chốn ở yên ổn, đồng thời phải mở những lớp dạy nghề thích hợp với mỗi người để họ dần dần “tự lực cánh sinh”.

    Đối với các liệt sĩ, mỗi địa phương (thành phố, làng xã) cần xây dựng vườn hoa và bia kỷ niệm ghi sự hy sinh anh dũng của các liệt sĩ, để đời đời giáo dục tinh thần yêu nước cho nhân dân ta.

    Đối với cha mẹ, vợ con (của thương binh và của liệt sĩ) mà thiếu sức lao động và túng thiếu, thì chính quyền địa phương (nếu ở nông thôn thì chính quyền xã cùng hợp tác xã nông nghiệp) phải giúp đỡ họ có công việc làm ăn thích hợp, quyết không để họ đói rét”.

    Lời dạy của Bác - Lời non nước, khơi dậy nét đẹp văn hóa truyền thống của dân tộc “uống nước nhớ nguồn”. Mỗi người sống trong cuộc sống yên bình, hạnh phúc của đất nước hôm nay đều biết ơn những người đã đổ máu, đã hy sinh và hãy làm theo gương Bác đã làm, đóng góp, giúp đỡ cả vật chất và tinh thần với tấm lòng ghi ơn chân thành nhất đối với  thương binh và gia đình liệt sĩ.

Ths. NGUYỄN THẾ CƯỜNG