Tôi nhận quyết định của Ban Thường vụ làm Trưởng ban Tuyên giáo Tỉnh ủy vào nửa cuối năm 1986, là lúc giao thời Đảng ta chuẩn bị để tiến hành bước chuyển về mọi mặt trong Đảng và trong đời sống xã hội của đất nước. Đó là khởi đầu công cuộc đổi mới toàn diện trên chặng đường xây dựng và bảo vệ Tổ quốc, đặc biệt là đổi mới tư duy, nhất là tư duy kinh tế nhằm xóa bỏ cơ chế quản lý hành chính tập trung quan liêu bao cấp ràng buột hơn mười năm qua.

    Tâm trạng của tôi lúc đó mừng ít lo nhiều, mừng là được lãnh đạo tin cậy giao cho trọng trách mới có thể nặng hơn; lo là sẽ sang môi trường mới “lạ nước lạ cái” mà mình chưa hiểu biết cụ thể. Với lại, tôi đã ở lại Văn phòng Tỉnh ủy hơn sáu năm, dù sao cũng đã “quen hơi bén tiếng” rồi. Với trách nhiệm Chánh Văn phòng Tỉnh ủy, tôi vừa phải cùng anh em trong Tiểu ban văn kiện tập trung hoàn chỉnh các văn bản trình Đại hội Đảng bộ tỉnh sắp tới, vừa tiếp nhận nhiệm vụ mới, nhất là lo triển khai việc tổ chức thảo luận đóng góp ý kiến cho văn kiện của các cấp Đảng mà Ban Thường vụ Tỉnh ủy giao Ban Tuyên giáo làm đơn vị chủ công.

    Khi bước vào công việc mới, thấy công tác tuyên giáo khó đủ thứ. Các đồng chí tiền nhiệm và anh chị em ở Tuyên giáo hiện tại là những người dày dạn kinh nghiệm trong thời chiến và hơn chục năm thời bình thường nói với tôi: “Công tác tuyên huấn khó lắm đó. Anh phải suy nghĩ nhiều, suy nghĩ sâu, nhạy bén nắm bắt thực tiễn, vận dụng sát hợp mới được”. Đàng này lại đèo thêm mảng khoa giáo nữa(!). Tôi cho đây là lời nhắc nhở chân tình, đồng thời cũng là một lời cảnh báo đáng quan tâm. Công tác Tuyên giáo là công tác tổng hợp và phức tạp theo nghĩa đa dạng đa diện; nó như là một bộ phận khối óc của cấp ủy trong công tác xây dựng Đảng - xây dựng con người về tư tưởng và tinh thần, đạo đức và trí tuệ, văn hóa và thể lực. Tôi nhớ, một đồng chí Trưởng ban tiền nhiệm tâm sự: “Công tác tuyên giáo phức tạp thiệt (theo nghĩa trên đã nói); thời buổi này càng khó. Lúc này cho phép “bung ra” về kinh tế, còn trên lĩnh vực tư tưởng văn hóa và hoạt động sự nghiệp thì “bung ra” như thế nào?”.

    Lúc bước vào công cuộc đổi mới, một đồng chí lãnh đạo của Đảng từng nói: “Đổi mới hay là chết!”. Đó cùng là thời điểm nước ta sắp chuyển đổi lớn từ cơ chế quản lý hành chính tập trung quan liêu bao cấp sang cơ chế thị trường, có sự quản lý của Nhà nước, bây giờ gọi là cơ chế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa (XHCN). Đây là bước chuyển có tính quyết định để đưa đất nước ta thoát khỏi tai họa khủng hoảng KT-XH và tiến lên hội nhập cùng khu vực và thế giới. Nói vậy chớ lúc ấy về nhận thức tư tưởng rất phức tạp, rất khác nhau. Không phải ai cũng hiểu đúng tinh thần Nghị quyết của Đảng. Thời ấy, từng nghe đồng chí Tổng Bí thư Đảng (khóa VI), nói: “Công cuộc đổi mới của chúng ta không có thiên thư (sách trời) định sẵn, mà chúng ta phải vừa mò mẫm, vừa làm...”. Trong lúc đó, làn sóng “cải tổ” tràn ngập ở Liên Xô và các nước XHCN Đông âu để rồi trở thành cơn lốc dữ dội làm sụp đổ một mảng lớn hệ thống XHCN thế giới. Thực trạng đó làm cho những người cách mạng chân chính rất đau lòng; đồng thời nảy sinh nhiều vấn đề phức tạp về nhận thức đối với chủ nghĩa xã hội và kinh tế thị trường, về đánh giá lịch sử và quá khứ, về chủ nghĩa Mác-Lênin và tính chất thời đại, vai trò và sự lãnh đạo của Đảng, dân chủ công khai và đa nguyên đa đảng... Tỉnh Minh Hải (nay là Cà Mau và Bạc Liêu) tuy ở cách xa các trung tâm chính trị văn hóa lớn, nhưng cũng cùng chung bối cảnh ấy của cả nước. Còn kẻ thù lộ mặt và chưa lộ mặt, ở nơi xa và nơi gần thì vô cùng khoái chí và với đủ mọi thứ luận điệu để xuyên tạc, mọi thứ âm mưu và thủ đoạn hòng đánh sập luôn các nước XHCN còn lại.

    Nhớ lại thời điểm đó, nếu hình dung một cách đầy đủ và sâu sắc thì nhận thấy công tác tư tưởng và cuộc đấu tranh để giải quyết nhận thức và tư tưởng trong cán bộ, đảng viên và nhân dân gay go phức tạp và quyết liệt biết nhường nào! Tôi nhớ, có lần một đồng chí trí thức hàm giám đốc sở đi nước ngoài về nói chuyện tình hình với anh chị em cũng đa số là trí thức, trong đó đồng chí nhấn mạnh câu “nước chảy rồi đâu đâu cũng tới”. Lúc bấy giờ Liên Xô chưa sụp đổ. ý đồng chí nói các nước XHCN còn lại rồi cũng sẽ tan rã thôi. Câu nói ấy lan truyền, mỗi người hiểu một phách, nên Thường trực Tỉnh ủy giao Ban Tuyên giáo phải có cách giải thích không nên để lây lan. Tôi suy nghĩ lung lắm, cuối cùng là ngoài việc bám chắc nghị quyết của Đảng, còn phải vận dụng lịch sử dân tộc, đặc biệt là tinh thần và ý chí độc lập tự chủ, nên cả ngàn năm bị phong kiến phương Bắc đô hộ, ngót trăm năm dưới ách thực dân Pháp..., nhưng nhân dân ta liên tiếp nổi dậy và vẫn luôn luôn giữ vững bản sắc dân tộc mình, nhất là trong cuộc kháng chiến chống Pháp, đặc biệt là chống Mỹ, nhờ đường lối độc lập tự chủ của Đảng nên ta tranh thủ sự đồng tình ủng hộ của các nước XHCN anh em và bầu bạn khắp hoàn cầu mà đi đến thắng lợi vĩ đại như ngày nay. Bây giờ ta tiến hành công cuộc đổi mới - ta học tất cả, nhưng không rập khuôn của một ai. Độc lập tự chủ là truyền thống của dân tộc được Đảng ta sáng tạo vận dụng càng sáng ngời chân lý. Điều ấy chứng minh ngày càng rõ rệt, chứ không phải như anh bạn giám đốc sở kia nói “nước chảy rồi đâu cũng tới”, mà Đảng ta biết cách và có cách ngăn chặn, thì dù nước dở, nước đục, nước cặn bã cũng không làm thế nào xâm nhập được.

    Đến bây giờ, mọi vấn đề nhận thức, tư tưởng đã ngã ngũ và rõ ràng. Để có được sự ngã ngũ rõ ràng đó, Đảng ta phải qua mấy kỳ đại hội và các nghị quyết của BCH Trung ương. Đại hội VI khởi xướng công cuộc đổi mới, Đại hội VII xác định, đồng thời đề ra Cương lĩnh mới, và các đại hội tiếp theo khẳng định và phát triển... Tuy biết rằng công tác tư tưởng là do toàn Đảng làm, nhưng cũng phải nói có sự rõ ràng ngã ngũ ấy cũng có phần công phu của đội ngũ làm công tác Tuyên giáo ở các cấp bộ Đảng trong cả nước. Nếu có điều gì gọi là có phần kinh nghiệm trong việc giải quyết nhận thức tư tưởng thì trước hết cần kiên định và bám chặt đường lối, quan điểm của Đảng, bám sát sự chỉ đạo và nói đúng tiếng nói của cấp ủy; đồng thời bám và hiểu rõ sự biến động tư tưởng của các đối tượng, đào sâu suy nghĩ và dẫn dụ sự thật lịch sử cụ thể... để giải quyết từng vụ việc cho thấu đáo.

    Tôi làm Trưởng Ban Tuyên giáo Tỉnh ủy Minh Hải tròn một thập niên (1986 - 1996). Trong mười năm ấy có chuyện giải quyết tốn cả công sức của trí óc và thời gian, cũng có chuyện giải quyết xuôi chèo mát mái. Nhân kỷ niệm 80 năm Ngày thành lập ngành Tuyên giáo cả nước, tôi viết lại mấy dòng này để ghi nhớ kỷ niệm một thời của mười năm đó biết bao nhiêu tình.

    Cà Mau, mùa khô năm 2010.

NGUYỄN HOE
(Nguyên Trưởng ban Tuyên giáo Tỉnh ủy Minh Hải)