Việt Nam là một quốc gia đa dân tộc và cũng là một nước có nhiều tôn giáo khác nhau đang tồn tại. Từ lâu đời, sinh hoạt tín ngưỡng, tôn giáo đã trở thành là một dạng thức của sinh hoạt văn hóa, gắn bó chặt chẽ với phong tục, tập quán truyền thống của dân tộc Việt Nam. Mọi tổ chức và hoạt động của các tôn giáo đều có mối quan hệ và tác động đến đời sống văn hóa tinh thần, có chức năng điều chỉnh xã hội, giúp định hướng các chuẩn mực đạo đức lối sống văn hóa, làm động lực cho sự phát triển chung về kinh tế chính trị, quốc phòng an ninh của đất nước và của xã hội.

Ông Nguyễn Phước Thiện – TVTU, Trưởng Ban Dân vận, Chủ tịch Ủy ban MTTQVN tỉnh Cà Mau

    Ở Cà Mau có 284.333 tín đồ thuộc các tổ chức tôn giáo khác nhau. Đạo Phật gồm 5 hệ phái : Nam tông, Bắc tông, Hoa tông, Tinh độ cư sĩ, Khất sĩ; đạo Ki tô giáo gồm: Công giáo và Tin lành. Từ khi xây làng, dựng ấp, đồng bào các dân tộc, tôn giáo cùng sinh sống, đoàn kết gắn bó, kề vai sát cánh với nhau trong nghĩa "đồng bào", đã tạo nên sức mạnh tổng hợp trong đấu tranh chống giặc ngoại xâm, chế ngự thiên nhiên, khắc phục thiên tai, xây dựng và bảo vệ Tổ quốc. Mỗi tôn giáo đều có phương châm, đường hướng hành đạo và các hình thức sinh hoạt lễ hội khác nhau. Song, một trong những nét đặc trưng cơ bản về văn hóa tín ngưỡng của các tôn giáo là tính khoan dung, hòa đồng; "Dân tộc, Tổ quốc" xây dựng cuộc sống "tốt đời đẹp đạo" là điểm gặp gỡ chung của các tôn giáo chân chính. Đây cũng là một đặc điểm góp phần làm phong phú thêm bản sắc văn hóa dân tộc Việt Nam. Vì vậy, Đảng ta đã chủ trương coi tôn giáo là nhu cầu tinh thần của một bộ phận nhân dân, còn tồn tại lâu dài, đạo đức của tôn giáo có nhiều điều phù hợp với chế độ ta.

Đông đảo tăng ni, phật tử trong ngày lễ. Ảnh : M.T


Các vị linh mục ở Cà Mau. Ảnh : M.T

     Văn hóa tín ngưỡng tôn giáo thể hiện rõ trong phương châm và đường hướng hành đạo; trong từng nội dung quản lý, giáo luật của mỗi tôn giáo, tạo nên một môi trường văn hóa tôn giáo ảnh hưởng đến cộng đồng dân tộc, đến lối sống truyền thống của con người Việt Nam như: lòng nhân ái, vị tha, hướng thiện; giúp con người điều chỉnh lý trí và hành vi, điều tiết các đam mê và hướng dẫn cách ăn, nếp ở theo lý trí và đức tin. Phật giáo hoạt động theo phương châm Đạo pháp-Dân tộc và Chủ nghĩa xã hội. Tinh thần từ-bi-hỷ-xả  là bản chất và truyền thống của Phật giáo, đồng thời cũng là nhân tố căn bản, sâu xa để tạo sự đoàn kết, nhân ái và đồng hành cùng dân tộc. Trong nội dung giáo lý của Đạo Phật có 5 điều răn cấm như: không giết hại, không trộm cướp, không tà dục, không nói dối và không uống rượu, để mỗi người sau khi quy y cần phát nguyện giữ giới để mạnh tiến trên con đường giải thoát lên cõi Niết Bàn, thành Phật để sống trong một thế giới tươi đẹp.

    Đạo Ki tô giáo thực hiện khẩu hiệu: "Sống phúc âm giữa lòng dân tộc để phụng sự Thiên Chúa, phụng sự Tổ quốc và dân tộc:" hay "Sống phúc âm giữa lòng dân tộc để phục vụ hạnh phúc của đồng bào"... Nội dung giáo lý của đạo Thiên Chúa giáo thể hiện nổi bật qua 10 điều răn của Chúa như: thờ phượng Đức Chúa Trời, chớ tham của người, chớ làm sự dâm dục, chớ làm chứng dối, thảo kính cha mẹ... những nội dung đó vừa tuân thủ theo đức tin, tín ngưỡng tôn giáo, vừa mang tính đạo đức nhân bản, dạy con người sống đức hạnh, bảo vệ và giải thoát nỗi sợ hãi, ích kỷ và kiêu căng, những mặc cảm tội lỗi và thái độ tự mãn, những thứ xuất phát từ sự yếu đuối và dễ sai lầm của con người, như Thánh Paolo căn dặn các tín hữu thành Philipphê: "Những gì là chân thật, cao quý, những gì là chính trực, tinh tuyền, những gì đáng mến và đem lại danh thơm, tiếng tốt, những gì là đức hạnh, đáng khen, thì xin anh em hãy để ý" (P148).

Bảo tồn và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc. Ảnh : Tấn Điệp


Các vị sư sãi chùa Cao Dân tham gia lao động sản xuất. Ảnh : Tấn Điệp

    Hoạt động văn hóa tín ngưỡng, tôn giáo không chỉ bó hẹp trong việc hành lễ, giảng đạo, mà thường kèm theo những hoạt động lễ hội phong phú lành mạnh, những hoạt động nghệ thuật, các trò chơi, biểu diễn, vừa mang tính tôn giáo, vừa mang tính thế tục. Đặc biệt là Lễ hội truyền thống của Phật giáo trở thành lễ hội văn hóa tâm linh không chỉ dành riêng cho tăng ni, phật tử mà còn là điểm hội tụ những người hướng thiện về nguồn, tìm nơi tĩnh lặng tâm trí sau những ngày tháng mưu sinh. Các lễ hội nổi bật như : Lễ hội Quan Thế Âm (19-2 ÂL), Đại Lễ Phật Đản (15-4ÂL), Lễ Vu Lan báo hiếu đấng sinh thành (15-7 ÂL). Đặc biệt là Đại lễ Dâng y Kathina (của Phật giáo Nam tông Khmer) mang đậm nét đặc trưng văn hóa tâm linh, vừa mang tính quần chúng, đã quy tụ đông đảo phật tử hội tụ về dâng y, cúng dường và tham dự lễ hội đua ghe ngo, Lễ Phục sinh, Lễ Noel hằng năm của đồng bào Công giáo cũng trở thành điểm thu hút hàng vạn người thuộc nhiều thành phần xã hội... Hiện tượng này cho thấy những yếu tố tích cực, lành mạnh của sinh hoạt văn hóa tín ngưỡng, tôn giáo có sức lan tỏa, liên kết cộng đồng rất mạnh mẽ. Đây cũng là một điều kiện để phát huy tinh thần đoàn kết hướng về các giá trị chân-thiện-mỹ trong đồng bào các tôn giáo, dân tộc cả nước nói chung và tỉnh Cà Mau nói riêng.

    Để phát huy những giá trị tinh thần và mặt tích cực của các tôn giáo, thời gian qua, nhất là từ sau khi có Pháp lệnh tín ngưỡng tôn giáo, Đảng, chính quyền, Mặt trận Tổ quốc, đoàn thể các cấp luôn tạo điều kiện thuận lợi cho các tôn giáo công khai tiến hành các nghi lễ, phụng tự trong cộng đồng người có đạo theo đúng chính sách pháp luật của Đảng và Nhà nước. Đặc biệt là quan tâm đầu tư về cơ sở vật chất, mở rộng trùng tu, xây dựng mới nhiều chùa chiền, nhà thờ, thánh thất với quy mô rộng lớn, gắn với trang bị các thiết chế văn hóa để phục vụ cho các hoạt động lễ hội; quan tâm đầu tư để bảo tồn và gìn giữ các di tích văn hóa, các ngôi chùa cổ; hướng dẫn các tôn giáo tham gia các hoạt động nhân đạo từ thiện… Từ đó đã tạo được sinh khí phấn khởi, động viên đồng bào các tôn giáo tham gia thực hiện tốt các chủ trương chính sách của Đảng, pháp luật của Nhà nước; tích cực tham gia xây dựng đời sống văn hóa ở khu dân cư theo tinh thần "tốt đời đẹp đạo", góp phần làm lành mạnh hóa các quan hệ xã hội.

    Tuy nhiên, trong thực tế đời sống xã hội, bên cạnh các hoạt động tín ngưỡng tôn giáo mang ý nghĩa tích cực, cũng còn những biểu hiện tiêu cực, thiếu lành mạnh. Những tác động của nền kinh tế thị trường còn dẫn tới những quan điểm thực dụng, nghi lễ rườm rà, đắt tiền trong việc thờ cúng làm lấn át niềm tin trong sáng; hiện tượng đội quân ăn theo tại các cơ sở thờ tự để buôn bán, kinh doanh, trục lợi như: bán sách mê tín, giải thẻ, khấn thuê… đã và đang làm biến dạng, mất đi nét đẹp văn hóa vốn hết sức thiêng liêng ở lĩnh vực này. Đặc biệt là một số nơi còn diễn ra hoạt động tà đạo, lợi dụng tín ngưỡng, tôn giáo để sử dụng vào mục đích tranh giành quyền lực, xây dựng cơ sở thờ tự, lập điện thờ, truyền đạo trái phép, gây rối an ninh trật tự, kích động chia rẽ phá hoại khối đại đoàn kết toàn dân tộc làm xấu đời, hư đạo.

    Do đó, muốn giải quyết tốt vấn đề tôn giáo trong văn hóa trên cơ sở dân tộc, các tổ chức tôn giáo cần phân biệt ba loại hoạt động trong đời sống tôn giáo sau đây: Đối với những hoạt động thuần túy mang tính tôn giáo cần tôn trọng, phải làm sao giữ được sự trong sáng, dễ hiểu, nghi thức trang nghiêm, đơn giản. Những định hướng về thế tục như: hoạt động xã hội, giáo dục, y tế, từ thiện… cần được khuyến khích tham gia và nên được tổ chức dưới sự hướng dẫn của Mặt trận Tổ quốc và các ngành có liên quan. Những hoạt động có tính lợi dụng tôn giáo vì động cơ cá nhân (danh lợi) hoặc vì mục đích chính trị, vi phạm hiến pháp và pháp luật của nhà nước cần phải loại trừ.

    Ở bất kỳ giai đoạn cách mạng nào, Đảng và Nhà nước ta vẫn luôn coi trọng và có chính sách thích hợp nhằm bảo đảm quyền tự do tín ngưỡng tôn giáo. Đảng ta coi văn hóa tín ngưỡng là một bộ phận trong đời sống văn hóa tinh thần của xã hội. Ở mỗi tổ chức tôn giáo đều có hệ thống giáo lý, giáo luật, nghi lễ của mình. Do đó, cần tổ chức các hoạt động theo hướng phát huy những giá trị văn hóa đạo đức lành mạnh, phù hợp với truyền thống văn hóa dân tộc và đời sống xã hội; đẩy mạnh công tác tuyên truyền giáo dục về giáo lý chân chính, để vận động quần chúng tín đồ có thái độ đúng đắn, hướng thiện, tiếp thu được sự trong sáng của đạo, không rơi vào sự mê muội, hủ tục, xa lánh được những biểu hiện tiêu cực; tích cực tham gia các hoạt động nhân đạo, từ thiện; đoàn kết, hòa hợp với đồng bào các dân tộc, cùng toàn dân chăm lo xây dựng đời sống văn hóa ở khu dân cư, xây dựng cuộc sống "tốt đời đẹp đạo", thể hiện vai trò và nghĩa vụ công dân của mình đối với dân tộc, với Tổ quốc, qua đó làm cho đạo và đời hòa hợp, nhân duyên thuận lý, góp phần ổn định chính trị, trật tự an toàn xã hội, gìn giữ và nâng cao bản sắc văn hóa dân tộc ngay ở từng địa bàn dân cư.

NGUYỄN PHƯỚC THIỆN